Şili'de öğrenciler gelecekleri için sokakta

Şili'de Mayıs ayından bu yana öğrenci eylemleri sürüyor ve 1990 yılında Pinochet diktatörlüğünün sona ermesinden bu yana Şili, en kitlesel gösterilere sahne oluyor. Eylemlerin kitleselliği ve toplum nezdinde meşru bir karakter taşıması Şili Başbakanı Pinera ve onun hükümetinin aldığı desteği büyük oranda geriletti. Keza bu kitlesel gösterilerin işçilerin de 2 günlük "genel greviyle" desteğini alması, hükümeti eğitim dahil birçok alanda reformlar yapmak zorunda bırakacak gibi gözüküyor.
Pinochet diktatörlüğünün, eğitim alanını kapsayan ve yeni-liberal dönüşümleri içeren yasası LOCE'nin kaldırılmasını talep eden öğrencilerin ve onlara destek veren işçi-emekçi kesimlerin taleplerini sadece eğitim alanı kapsamıyor. Taleplerinin önemli bir kısmını, diktatörlük anayasasının yerine daha demokratik bir anayasanın yürürlüğe konmasını sağlayacak çeşitli maddeler oluşturuyor.
Aylardır yükselerek süren öğrenci, işçi ve emekçi eylemleri, talepleri açısından, iş güvencesine, özelleştirmelerin durdurulmasına, parasız eğitime, sağlığa ve ulaşıma daha fazla bütçe ayrılmasına, terörle mücadele yasasının kaldırılmasına kadar uzanan ve eğitim, sağlık, politika vb. alanlarda reformları da kapsayacak biçimde bir anayasaya işaret ediyor.
Bu açıdan bakıldığında işçi sınıfının ve öğrenci gençliğin "daha iyi bir yaşam isteği", bizzat sendikal bürokrasinin ve öğrenci örgütlenmelerinin önderliğine soyunan yurtsever, reformist burjuva veya küçük-burjuva partiler eliyle düzen içi taleplerle sınırlandırılmaya çalışılmaktadır.
Eylemlerin geçmişi ve Şili'deki eğitim sistemi
Bununla birlikte 48 saatlik grevin sonrasında 16 yaşındaki bir lise öğrencisinin polis kurşunuyla ölmesi de hükümete karşı olan öfkeyi büyüttü. Burjuva devletin, artan kitlesel gösterilere polis terörüyle karşılık vermesi, eylemcileri sindirme amacına ulaşamadı. Tam tersine eylemlerin hız kazanarak artması, Şili hükümetini köşeye sıkıştırarak, onun emniyet müdürünü görevden almasına neden oldu. [1]
Fakat belirtmek gerekir ki, Şili'de yaşanan son öğrenci eylemleri yeni ortaya çıkmadı. Son üç aydır dünya kamuoyunda yerini alan bahsini ettiğimiz eylemlerin kökeni, lise öğrencileri üzerinden başlayan ve "Penguenler hareketi" olarak bilinen sürece, yani 2006 yılına dayanıyor. Özellikle 2001 yılından sonra en büyük ulaşım zammının yapılması ve yerel yönetimlerin eğitime çok düşük bütçeler ayırması ile birlikte öğrenci gençlik sokaklarda yerini almıştı. Öğrenci komiteleri temelinde örgütlenen öğrenci gençlik o dönemde politik bir talep öne sürerek, LOCE'nin kaldırılmasını talep etmişti. Bununla birlikte, Marksist devrimci bir önderliğin yokluğunda, aksine reformist, liberal vb. siyasi yapıların önderliğinde 2006 yılında sokağa dökülen öğrenci gençlik hareketi son kitlesel gösterilere kadar suskundu.
Beraberinde eğitim sistemi üzerindeki yapısal sorunların, öğrencileri sokağa dökmesinin nedenleri arasında, Şili eğitim sisteminin ana hatlarıyla, kalitesiz ve oldukça pahalı bir yapıya sahip olmasıdır. Bilindiği üzere Şili, üniversite harçlarının dünyada en yüksek olduğu ülkeler arasında bulunuyor. Bununla birlikte yüksek fiyattaki harçları ödeyemeyen öğrenciler okulu bırakmak zorunda kalırken, zor koşullarda öğrenime devam edenler ise devletin verdiği yüksek faizli öğrenim kredilerini almak durumunda kalıyor. Şili'de üniversite düzeyindeki kurumların neredeyse tamamı özelleştirildiği gibi devlet ile özel üniversitelerin öğrenim ücretleri arasında ise fiyat farkı neredeyse bulunmuyor.
Ayrıca Şili'de eğitim bütçesine Gayri Safi Yurtiçi Hasıla'nın çok az bir kısmı aktarılıyor. General Pinochet 1973'te yönetime el koymadan önce GSYH'nin %7'si eğitime aktarılıyordu. Bu oran 1990 yılında  %2,4 oranına düşerken, 2010 yılın gelnindiğinde ise %0,84'e kadar indi. [2]
Şili'deki eğitim sisteminin işçi, emekçi ve hatta orta sınıf ailelerinin çocuklarını eğitimden dışlamasının sonucu olarak, öğrencilerin bir kısmı eğitim almak için başka ülkelerdeki üniversitelere başvuruyor. "Birçok Şilili öğrenci eğitimdeki pahalılık nedeniyle komşu Arjantin’de yükseköğrenim görmeyi tercih ediyor. Şili’den Arjantin’e üniversite eğitimi için gitmiş, başta Buenos Aires Üniversitesi olmak üzere, La Plata Üniversitesi ve yine IUNA da yaklaşık 4500- 5000 Şilili öğrenci bulunuyor!” [3]
Bitirirken
Bütün bu gelişmelerin doğrultusunda, Şili'de öğrenciler daha kaliteli ve parasız bir eğitim talep ediyor. Bunun içinde kitlesel gösteriler örgütlüyor ve mücadele ediyorlar. Fakat eğitim üzerindeki yeni-liberal dönüşümler, pahalı harçlar, yüksek faizlerle verilen öğrenim kredileri ve bütün bunlar yetmezmiş gibi öğrenimleri bittiğinde onları bekleyen işsizlik, güvencesiz çalışma vb. sadece Şili'deki öğrencileri mağdur etmiyor.
Kısacası eğitimin ticarileşmesi, özel sektör eliyle yağmalanması ve bunun faturasının öğrencilere ve beraberinde onların emekçi ailelerine çıkarılması, kapitalizmin küreselleşme çağının "getirileri" olarak, tüm dünyadaki öğrencileri kapsayan sorunlar zinciri biçimiyle önümüzde durmaktadır. Öğrenci gençliğin geniş kesimlerinin iş güvencesinin olmadığı, "eğitimli işsiz" olarak üretim sürecinden dışlandığı ve bu koşullarda oldukça maliyetli bir eğitim sürecinden geçtiği düşünüldüğünde, küresel kapitalizmin öğrenci gençliği patlamaya hazır bir dinamit haline getirdiği görülecektir. Önemli olan bu dinamitin hangi ellerde olduğu; yani ona gerçek bir gelecek sunabilecek tek sınıf olan devrimci işçi sınıfının önderliğinde mi olacağı yoksa burjuva ya da küçük burjuva önderlikler eliyle sistem sınırları içerisinde mi tutulacağıdır.
Şu an harekete önderlik eden Stalinist (Şili Komünist Partisi) veya sosyal-demokrat düzen içi akımların reformist-sınıf işbirlikçisi tavırlarını teşhir edecek ve öğrenci gençliği devrimci işçi sınıfı perspektifine kazanacak bir Marksist örgütlülüğün eksikliği diğer ülkelerde olduğu gibi Şili’de de önümüzde duruyor.

Dipnotlar

[1] Emniyet Müdürü Sergio Gajardo cinayetin soruşturulmasını engellediği için görevini ihmalle suçlanarak hükümet tarafından görevinden alındı.
[2] http://wsws.org/articles/2011/jul2011/chil-j08.shtml
[3] http://www.birgun.net/worlds_index.php?news_code=1315563430&year=2011&month=09&day=09